Na cmentarzu żydowskim
2 X 2023 r. uczniowie kl. 8 al. i 2-3 Ha odwiedzili miejsce, gdzie przed II wojną światową funkcjonował cmentarz żydowski. Obecnie znajduje się tu Pomnik Pamięci Żydów Wyszkowa, który powstał w 1997 r.
Uczniowie poznali historię wyszkowskich Żydów, dowiedzieli się, czym się zajmowali, gdzie znajdowała się wyszkowska synagoga, gdzie urodził się Mordechaj Anielewicz, dotarli do ujścia do Bugu wyszkowskiej Strugi, której brzegi umacniane kiedyś były macewami ze zniszczonego cmentarza żydowskiego. Poznali postać dawnego burmistrza Wyszkowa – Stanisława Wolskiego, który za pomoc Żydom otrzymał Medal Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Na chwilę zatrzymali się również przy słynnej willi Cudnego, przed którą, w czasie II wojny światowej, chodnik zrobiony był z odwróconych macew z grobów żydowskich.
Wycieczka zorganizowana została w ramach projektu edukacyjnego „Pokochaj i poznaj Wyszków”.
Wyszkowskie łęgi, na terenie których znajduje się dawny cmentarz żydowski, o tej porze roku są bardzo malownicze. Spacer sprawił uczniom wiele przyjemności, a zwiedzane miejsca uświadomiły ich, że mieszkamy w naprawdę ciekawym miejscu, wystarczy poczytać, dowiedzieć się, zainteresować. Uczyć się można nie tylko przy tablicy…
Historia Pomnika Pamięci Żydów Wyszkowa
W 1993 r., na miejscu zniszczonego w 1939 r. przez Niemców cmentarza żydowskiego, na zlecenie Instytutu Żydowskiego w Warszawie, rozpoczęły się prace przy budowie Pomnika Pamięci Żydów Wyszkowa. Autorem projektu był Wojciech Henrykowski. Pomnik ma postać lapidarium, w którym umieszczono fragmenty uratowanych macew. W czasie okupacji hitlerowcy macewami (ok. 200) z kirkutu wybrukowali plac przed siedzibą gestapo przy ul. Zakolejowej oraz brzegi Strugi. Teren ogrodzono 450 metrowej długości żywopłotem z kwitnących krzaków głogu. Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się 14 września 1997 r.
Po lewej stronie lapidarium umieszczono pamiątkowe tablice z napisami w jęz. polskim, hebrajskimi angielskim: „Te kamienie – to wszystko, co pozostało z pulsującej życiem społeczności żydowskiej, która odegrała ważną rolę w dziejach Wyszkowa. Umieściliśmy je tutaj dla zachowania pamięci o historii miasta i Żydach Wyszkowa, których pochłonął Holokaust”.
Na dużym, czarnym kamieniu przy wejściu na teren cmentarza wyryto tekst: Tę ścieżkę Kohenów z miłością poświęcają pamięci Efraima Elomelelecha Ben Cwi Ha – Kohen Darembluma jego dzieci i wnuki”.
Przy wejściu na cmentarz znajdowała się kiedyś tablica pamiątkowa poświęcona Mordechajowi Anielewiczowi, który był jednym z przywódców Powstania w Gettcie Żydowskim w 1943r., a urodził się w 1919 r. w Wyszkowie – niestety została skradziona.
Mordechajowi Anielewiczowi poświęcone są też tablice pamiątkowe, które znajdują się przy ul. Berka Joselewicza (odsłonięto je w maju 2003 r, w 60 rocznicę śmierci przywódcy). Umieszczony na nich napis w językach polskim, angielskim i jidisz brzmi: „Współcześni powinni przywracać naszej pamięci tych, których już nie ma”. W tym miejscu stał dom, w którym mieszkał urodzony w Wyszkowie Mordechaj Anielewicz (1919-1943) - dowódca Powstania w Getcie Warszawskim. W 60 rocznicę jego śmierci – Rada Miejska w Wyszkowie”.
Beata Glinka
